دلایل نتیجه نگرفتن از تراپی و تراپی آنلاین | راهکارهای عملی برای بهبود روند درمان

روان‌درمانی یا تراپی، یک مسیر علمی و اثربخش برای مدیریت استرس، اضطراب، افسردگی و اختلالات روانی است. با این حال، در برخی موارد، مراجعان نتایج مورد انتظار خود را از تراپی دریافت نمی‌کنند یا احساس می‌کنند درمان پیشرفت ندارد. درک عوامل شکست تراپی، چه حضوری و چه آنلاین، به افراد کمک می‌کند مسیر درمانی بهتری انتخاب کنند و از تجربیات خود بیشترین بهره را ببرند.
این مقاله به بررسی دلایل شایع شکست تراپی و تراپی آنلاین، موانع فردی و درمانی، و راهکارهای افزایش اثربخشی می‌پردازد. مثال‌های بالینی و نکات عملی، تصویر روشن‌تری از فرآیند درمان ارائه می‌کنند.

چرا بعضی جلسات تراپی نتیجه نمی‌دهد؟ | بررسی علمی دلایل

1. عدم تطابق بین مراجع و تراپیست

یکی از مهم‌ترین عوامل شکست تراپی، عدم وجود رابطه درمانی مناسب بین مراجع و تراپیست است. تحقیقات نشان می‌دهند که کیفیت رابطه درمانی حتی از نوع رویکرد درمانی نیز در نتیجه درمان اثرگذارتر است.

راهکار:

• ارزیابی رابطه درمانی در ۲ تا ۳ جلسه اول
• اطمینان از احساس امنیت و درک شدن
• ایجاد اهداف روشن و مشترک برای جلسات

2. انتظارات غیرواقعی از تراپی

بسیاری از مراجعان انتظار دارند تغییرات سریع و قطعی حاصل شود. این انتظارات غیرواقعی می‌تواند منجر به ناامیدی و قطع پیش از موعد جلسات شود.

راهکار:

• توضیح فرآیند درمان و مدت زمان معمول پیشرفت
• تعیین اهداف کوتاه‌مدت و بلندمدت

3. مشارکت ناکافی مراجع

تراپی اثربخش نیازمند همکاری فعال مراجع است. عدم انجام تکالیف بین جلسات، تمرین مهارت‌ها و بیان صادقانه افکار و احساسات، روند درمان را کند یا ناکام می‌کند.

راهکار:

• تکالیف بین جلسات را با دقت انجام دهید
• پیشرفت خود را یادداشت کرده و با درمانگر به اشتراک بگذارید

4. شدت اختلال و پیچیدگی مشکل

برخی مسائل روانی پیچیده یا شدید، مانند اختلالات شخصیت، شخصیت مرزی (، اختلالات افسردگی مقاوم، سوگ حل نشده یا تروماهای شدید، نیازمند ترکیب روش‌های درمانی یا جلسات طولانی‌تر هستند.

راهکار:

• انتخاب رویکرد درمانی مناسب با مشکل
• در نظر گرفتن ترکیب تراپی و دارو در موارد شدید

5. مشکلات تکنیکی و فنی در تراپی آنلاین

در تراپی آنلاین، مشکلات فنی مانند ارتباط اینترنتی ضعیف، نقص در ابزارهای ویدئوکنفرانس و حریم خصوصی می‌تواند تجربه درمان را کاهش دهد.

راهکار:

• استفاده از اینترنت پایدار و محیط امن برای جلسات
• بررسی تجهیزات و نرم‌افزار پیش از جلسه

6. عدم انگیزه یا مقاومت به تغییر

برخی مراجعان به دلیل ترس از مواجهه با احساسات دردناک یا تغییرات رفتاری، مقاومت نشان می‌دهند، این مقاومت مانع پیشرفت می‌شود.

راهکار:

• گفتگو با تراپیست درباره ترس‌ها و مقاومت‌ها
• تمرین مواجهه تدریجی با احساسات دردناک

7. ناسازگاری با سبک درمانی

هر رویکرد درمانی برای همه مراجعان مناسب نیست. عدم تناسب سبک درمانی با نیاز و شخصیت مراجع می‌تواند باعث ناکامی شود.

راهکار:

• انتخاب رویکرد درمانی متناسب با مشکل (CBT، DBT، ACT، طرحواره‌درمانی و …)
• بررسی تجربه درمانگر و تخصص وی
• گفتگو با تراپیست در مورد رویکرد درمانی

8. ملاحظات فرهنگی و زبانی

عدم دسترسی به تراپیست متخصص و آشنا به فرهنگ، به ویژه برای ایرانیان خارج از کشور. تفاوت‌های فرهنگی و زبانی می‌تواند مانع ایجاد رابطه درمانی مؤثر شود.

راهکار:

• انتخاب تراپیست آشنا به فرهنگ و زبان مراجع
• بحث درباره ارزش‌ها، سنت‌ها و حساسیت‌های فرهنگی در جلسات

نکات کاربردی برای موفقیت در تراپی و تراپی آنلاین

برای جلوگیری از شکست تراپی و افزایش اثربخشی تراپی، موارد زیر توصیه می‌شود:

1. ارزیابی رابطه درمانی در جلسات اولیه
2. تعیین اهداف واقع‌بینانه و قابل سنجش
3. مشارکت فعال و انجام تکالیف بین جلسات
4. انتخاب رویکرد درمانی مناسب با مشکل و شخصیت شما
5. توجه به ملاحظات فرهنگی و زبانی
6. مدیریت مشکلات فنی در تراپی آنلاین
7. گفتگو درباره ترس‌ها، مقاومت‌ها و انگیزه‌ها

با رعایت این نکات، حتی در تراپی و تراپی آنلاین، امکان پیشرفت قابل توجه و تغییر مثبت در زندگی فراهم می‌شود.

سخن پایانی

تراپی یک مسیر تدریجی و پویاست، نه راه‌حلی فوری. اگر احساس می‌کنید نتیجه نگرفته‌اید، به جای قطع درمان، بهتر است رابطه درمانی، اهداف، میزان مشارکت و تناسب رویکرد را بازبینی کنید. اغلب با یک گفت‌وگوی صادقانه، تغییر انتظارات یا حتی تغییر درمانگر، مسیر درمان اصلاح می‌شود.
سلامت روان یک سرمایه‌گذاری بلندمدت است؛ با صبر، همکاری و انتخاب آگاهانه می‌توان حتی از دلِ ناامیدی‌های موقت، به نقطه عطف تغییر رسید.

منابع

– Lambert, M. J., & Barley, D. E. (2001). Research summary on the therapeutic relationship and psychotherapy outcome. Psychotherapy: Theory, Research, Practice, Training, 38(4), 357–361.
– Norcross, J. C., & Wampold, B. E. (2011). Evidence-based therapy relationships: Research conclusions and clinical practices. Psychotherapy, 48(1), 98–102.
– Andersson, G., Cuijpers, P., Carlbring, P., Riper, H., & Hedman, E. (2014). Guided internet-based vs. face-to-face cognitive behavior therapy: A meta-analysis. World Psychiatry, 13(3), 288–295.
– Linehan, M. M. (2015). DBT skills training manual (2nd ed.). Guilford Press.

این مقاله با استناد به منابع علمی و تأیید دکتر مژگان لطفی، دانشیار روان‌شناسی بالینی، مشاور آنلاین و تراپیست شخصیت تدوین شده است.