تصور کنید فردی در سال‌های جوانی با تغییرات شدید خلقی، تصمیم‌های ناگهانی و روابط عاطفی پرتنش روبه‌رو بوده است. چند سال بعد، ممکن است رفتارهای تکانشی او کمتر شوند و بتواند در موقعیت‌های دشوار تصمیم‌های سنجیده‌تری بگیرد؛ اما همچنان از طردشدن بترسد، احساس پوچی کند یا در روابط نزدیک آرامش پایداری نداشته باشد.

این تغییرات با یکی از یافته‌های مهم پژوهش‌های مربوط به اختلال شخصیت مرزی (Borderline Personality Disorder یا BPD) هماهنگ‌اند: بسیاری از علائم این اختلال با گذشت زمان کاهش می‌یابند، اما همه آن‌ها به یک اندازه و با یک سرعت تغییر نمی‌کنند.

پژوهشگران در مطالعات طولی، افراد مبتلا به BPD را طی چندین سال بررسی کرده‌اند. نتایج نشان می‌دهند که رفتارهای تکانشی و برخی نشانه‌های آشکار معمولاً زودتر کاهش پیدا می‌کنند؛ درحالی‌که احساس پوچی، خشم، حساسیت به طردشدن و مشکلات بین‌فردی ممکن است مدت بیشتری ادامه داشته باشند.

در این مقاله بررسی می‌کنیم که علائم اختلال شخصیت مرزی با افزایش سن چگونه تغییر می‌کنند، چرا برخی نشانه‌ها کاهش می‌یابند، کدام مشکلات ممکن است باقی بمانند و درمان چه نقشی در این مسیر دارد.

آیا علائم اختلال شخصیت مرزی با افزایش سن کاهش می‌یابند؟

بله. یافته‌های چندین مطالعه طولی نشان می‌دهند که شدت و فراوانی بسیاری از علائم BPD در گذر زمان کاهش پیدا می‌کنند. این روند در بسیاری از افراد از بزرگسالی جوان تا میانسالی دیده می‌شود.

بااین‌حال، کاهش علائم به معنای ازبین‌رفتن کامل اختلال نیست. ممکن است فرد دیگر رفتارهای پرخطر گذشته را تکرار نکند، اما همچنان در مدیریت احساسات یا حفظ روابط نزدیک مشکل داشته باشد.

برای درک بهتر این موضوع باید میان دو مفهوم تفاوت بگذاریم:

• بهبود نشانه‌ها (Symptomatic Improvement): شدت یا تعداد علائم کاهش پیدا می‌کند، اما برخی مشکلات همچنان وجود دارند.
• بهبودی تشخیصی (Diagnostic Remission): فرد دیگر معیارهای لازم برای تشخیص اختلال شخصیت مرزی را ندارد؛ هرچند ممکن است بعضی مشکلات هیجانی یا عملکردی باقی بمانند.

برای مثال، فردی ممکن است دیگر رفتارهای تکانشی شدید نداشته باشد و معیارهای تشخیصی BPD را نیز برآورده نکند، اما همچنان از احساس تنهایی، اضطراب در روابط یا دشواری در اعتمادکردن رنج ببرد.

مطالعه ۱۶ ساله زانارینی و همکاران نشان داد که بسیاری از افراد مبتلا به BPD در طول زمان به دوره‌های بهبودی تشخیصی می‌رسند. این یافته امیدبخش است، اما نباید آن را با بهبود کامل در تمام حوزه‌های زندگی یکسان دانست.

کدام علائم شخصیت مرزی با افزایش سن بیشتر کاهش می‌یابند؟

همه نشانه‌های BPD مسیر یکسانی ندارند. پژوهش‌های طولی نشان می‌دهند که برخی رفتارهای آشکار و تکانشی معمولاً زودتر از مشکلات هیجانی و بین‌فردی کاهش پیدا می‌کنند.

۱. کاهش رفتارهای تکانشی و تصمیم‌های ناگهانی

تکانشگری یکی از ویژگی‌های شناخته‌شده اختلال شخصیت مرزی است. فرد ممکن است بدون بررسی پیامدها تصمیم بگیرد، ناگهان رابطه‌ای را شروع یا قطع کند، خریدهای غیرضروری انجام دهد یا در موقعیت‌های هیجانی رفتار پرخطری نشان دهد.

با گذشت زمان، شدت و فراوانی برخی از این رفتارها در بسیاری از افراد کاهش می‌یابد. تجربه‌های زندگی، افزایش مسئولیت‌ها، یادگیری از پیامد تصمیم‌ها و تمرین مهارت‌های خودکنترلی می‌توانند در این روند نقش داشته باشند.

برای نمونه، فردی که در گذشته هنگام عصبانیت بلافاصله رابطه خود را قطع می‌کرد، ممکن است در سال‌های بعد بتواند پیش از تصمیم‌گیری کمی فاصله بگیرد و درباره موقعیت فکر کند.

البته کاهش رفتارهای تکانشی برای همه افراد اتفاق نمی‌افتد و نمی‌توان آن را نتیجه قطعی افزایش سن دانست.

۲. کاهش شدت برخی نوسانات هیجانی

افراد مبتلا به BPD ممکن است تغییرات شدید و سریع هیجانی را تجربه کنند. یک اتفاق کوچک در رابطه، احساس نادیده‌گرفته‌شدن یا نگرانی از طردشدن می‌تواند در مدت کوتاهی خشم، اضطراب یا اندوه شدیدی ایجاد کند.

برخی پژوهش‌ها کاهش بی‌ثباتی هیجانی را با افزایش سن گزارش کرده‌اند. بااین‌حال، احساسات دشوار ممکن است همچنان وجود داشته باشند و فرد فقط بتواند آن‌ها را بهتر مدیریت کند.

برای مثال، ممکن است فرد همچنان از تأخیر در پاسخ‌دادن شریک عاطفی ناراحت شود، اما دیگر مانند گذشته ساعت‌ها درگیر اضطراب نشود یا واکنش شدیدی نشان ندهد.

۳. کاهش برخی رفتارهای پرخطر و خودآسیب‌رسان

رفتارهای خودآسیب‌رسان و برخی رفتارهای پرخطر از مهم‌ترین نگرانی‌های بالینی در BPD هستند. مطالعات طولی کاهش برخی از این نشانه‌های رفتاری را در گذر زمان گزارش کرده‌اند.

بااین‌حال، کاهش رفتارهای آشکار به‌تنهایی نشان نمی‌دهد که خطر کاملاً از بین رفته است. ارزیابی افکار خودکشی، سابقه خودآسیب‌رسانی و شرایط فعلی فرد همچنان اهمیت دارد.

اگر فرد سابقه خودآسیب‌رسانی دارد یا اکنون افکار آسیب‌زدن به خود را تجربه می‌کند، باید این موضوع را با متخصص سلامت روان در میان بگذارد. در صورت وجود خطر فوری، دریافت کمک اورژانسی ضروری است.

کدام علائم شخصیت مرزی ممکن است در بزرگسالی باقی بمانند؟

گاهی اطرافیان با دیدن کاهش رفتارهای تکانشی تصور می‌کنند که تمام مشکلات فرد برطرف شده‌اند. اما تجربه بالینی و پژوهش‌ها تصویر پیچیده‌تری نشان می‌دهند.

برخی ویژگی‌های هیجانی و رابطه‌ای ممکن است در بزرگسالی نیز ادامه پیدا کنند؛ حتی اگر رفتارهای آشکار فرد تغییر کرده باشند.

۱. احساس پوچی مزمن

احساس پوچی یکی از نشانه‌هایی است که ممکن است در طول سال‌ها باقی بماند. فرد ممکن است ظاهراً زندگی باثباتی داشته باشد، اما در درون احساس کند چیزی کم دارد یا ارتباط معناداری با خود و زندگی‌اش برقرار نمی‌کند.

این احساس گاهی با تنهایی، بی‌معنایی، نارضایتی از روابط یا ناتوانی در شناخت خواسته‌های شخصی همراه می‌شود.

در چنین شرایطی، کاهش رفتارهای تکانشی لزوماً به معنای بهبود احساس رضایت از زندگی نیست.

۲. ترس از رهاشدگی و حساسیت به طردشدن

ترس از دست‌دادن افراد مهم ممکن است حتی پس از کاهش سایر نشانه‌ها ادامه پیدا کند.

برای مثال، فردی در دهه چهارم زندگی ممکن است دیگر رفتارهای پرخطر گذشته را نداشته باشد، اما همچنان با تغییر رفتار شریک عاطفی یا فاصله‌گرفتن دوستان دچار نگرانی شدید شود.

گاهی یک پاسخ کوتاه، لغو قرار ملاقات یا اختلاف‌نظر ساده می‌تواند احساس طردشدن را فعال کند. در نتیجه، فرد ممکن است برای اطمینان‌گرفتن بارها سؤال کند، از رابطه فاصله بگیرد یا به‌شدت به تأیید دیگران نیاز داشته باشد.

۳. خشم و دشواری در تنظیم هیجان

خشم در اختلال شخصیت مرزی همیشه به شکل فریاد یا پرخاشگری آشکار دیده نمی‌شود. برخی افراد آن را درون خود نگه می‌دارند و با رنجش طولانی، کناره‌گیری یا افکار منفی درباره خود و دیگران تجربه می‌کنند.

ممکن است فرد در سال‌های بعد کمتر واکنش تکانشی نشان دهد، اما همچنان در برابر انتقاد، بی‌توجهی یا اختلاف‌نظر حساس باشد.

شناخت محرک‌های هیجانی و یادگیری شیوه‌های سالم بیان خشم می‌تواند به بهبود این وضعیت کمک کند.

۴. مشکلات پایدار در روابط بین‌فردی

گاهی رفتارهای فرد تغییر می‌کنند، اما الگوهای رابطه‌ای او همچنان دشوار باقی می‌مانند.

برای مثال، ممکن است در روابط نزدیک همچنان با اعتمادکردن، حفظ مرزهای شخصی، تحمل اختلاف‌نظر یا بیان نیازهای عاطفی مشکل داشته باشد.

این موضوع اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا بهبود علائم تشخیصی همیشه به معنای بازگشت کامل عملکرد اجتماعی و عاطفی نیست.

۵. اختلال در تصویر فرد از خود

برخی افراد مبتلا به BPD در شناخت هویت، ارزش‌ها و اهداف شخصی خود دچار ناپایداری می‌شوند.

ممکن است فرد در دوره‌ای از زندگی احساس کند توانایی‌ها و اهداف مشخصی دارد، اما پس از یک شکست یا تعارض رابطه‌ای، درباره ارزشمندی خود دچار تردید شود.

این تجربه می‌تواند در سنین بالاتر نیز ادامه پیدا کند و بر انتخاب‌های شغلی، روابط عاطفی و تصمیم‌های مهم زندگی اثر بگذارد.

علائم اختلال شخصیت مرزی در نوجوانی، جوانی و میانسالی چه تفاوتی دارند؟

تجربه BPD در طول زندگی ثابت نمی‌ماند. مرحله رشدی، شرایط اجتماعی، روابط، مسئولیت‌ها و سابقه درمان می‌توانند بر شکل بروز علائم اثر بگذارند.

البته تقسیم‌بندی زیر یک الگوی کلی برای درک تغییرات احتمالی است؛ نه یک جدول زمانی قطعی برای همه افراد.

اختلال شخصیت مرزی در نوجوانی

در دوره نوجوانی، شکل‌گیری هویت و یادگیری تنظیم هیجان هنوز ادامه دارد. به همین دلیل، تشخیص BPD به ارزیابی دقیق و توجه به تفاوت میان تغییرات طبیعی نوجوانی و الگوهای پایدار اختلال نیاز دارد.

در نوجوانانی که نشانه‌های BPD دارند، برخی مشکلات ممکن است برجسته‌تر باشند:

• نوسانات شدید هیجانی؛
• حساسیت زیاد به طردشدن؛
• رفتارهای تکانشی؛
• دشواری در شکل‌گیری هویت پایدار؛
• تعارض‌های شدید با خانواده یا دوستان؛
• رفتارهای خودآسیب‌رسان یا افکار خودکشی.

تداوم، شدت و تأثیر این نشانه‌ها بر عملکرد روزمره در ارزیابی تخصصی اهمیت دارند. نباید هر تغییر خلقی یا اختلاف با والدین را نشانه شخصیت مرزی دانست.

اختلال شخصیت مرزی در جوانی

در سال‌های جوانی، روابط عاطفی، استقلال فردی، تحصیل، اشتغال و تصمیم‌گیری‌های مهم زندگی می‌توانند چالش‌های تازه‌ای ایجاد کنند.

در این دوره، برخی افراد ممکن است بیشتر با مشکلاتی مانند موارد زیر روبه‌رو شوند:

• روابط عاطفی پرتنش و ناپایدار؛
• ترس شدید از پایان رابطه؛
• تصمیم‌های تکانشی در موقعیت‌های هیجانی؛
• دشواری در مدیریت خشم و اضطراب؛
• تغییر مکرر اهداف و تصویر فرد از خود.

فشارهای زندگی و تجربه روابط جدید ممکن است بعضی نشانه‌ها را تشدید کنند. از سوی دیگر، شروع درمان و یادگیری مهارت‌های تنظیم هیجان می‌تواند به فرد کمک کند مسیر باثبات‌تری بسازد.

اختلال شخصیت مرزی در میانسالی

در میانسالی، ممکن است برخی نشانه‌های رفتاری شدت کمتری داشته باشند. برای مثال، فرد شاید کمتر وارد رفتارهای پرخطر شود یا واکنش‌های تکانشی گذشته را تکرار نکند.

بااین‌حال، برخی مشکلات دیگر همچنان اهمیت دارند:

• احساس پوچی یا نارضایتی مزمن؛
• دشواری در حفظ روابط نزدیک؛
• ترس از طردشدن؛
• احساس تنهایی و انزوای اجتماعی؛
• مشکلات شغلی یا خانوادگی؛
• نشانه‌های افسردگی و اضطراب.

پژوهش‌های مربوط به بزرگسالان میانسال نشان می‌دهند که کاهش برخی نشانه‌های آشکار، لزوماً به معنای رفع مشکلات عملکردی نیست.

اختلال شخصیت مرزی در سالمندی

درباره BPD در سالمندی هنوز به پژوهش‌های بیشتری نیاز داریم. بااین‌حال، بررسی‌های موجود نشان می‌دهند که برخی ویژگی‌های اختلال در سنین بالاتر شکل متفاوتی پیدا می‌کنند.

برای مثال، تکانشگری ممکن است کمتر آشکار باشد، اما احساس پوچی، خشم، افسردگی، مشکلات رابطه‌ای و واکنش‌های شدید به برآورده‌نشدن نیازها همچنان دیده شوند.

گاهی متخصصان به دلیل ظاهر متفاوت علائم، تشخیص BPD را در افراد مسن دشوارتر انجام می‌دهند. بنابراین، سابقه طولانی روابط، الگوهای هیجانی و تاریخچه روان‌شناختی فرد اهمیت زیادی دارند.

چرا برخی علائم شخصیت مرزی با افزایش سن کاهش می‌یابند؟

پژوهشگران هنوز علت دقیق کاهش برخی علائم BPD را مشخص نکرده‌اند. بااین‌حال، چند توضیح علمی می‌توانند بخشی از این روند را روشن کنند.

۱. بلوغ و تغییرات رشدی

با افزایش سن، تجربه فرد در تصمیم‌گیری و مواجهه با موقعیت‌های دشوار بیشتر می‌شود. بسیاری از افراد در گذر زمان پیامد رفتارهای گذشته را بهتر می‌شناسند و پیش از واکنش به موقعیت‌ها، فرصت بیشتری برای فکرکردن پیدا می‌کنند.

این تغییر ممکن است به کاهش برخی رفتارهای تکانشی کمک کند. البته بلوغ به‌تنهایی درمان BPD نیست و نمی‌تواند همه مشکلات هیجانی را برطرف کند.

۲. یادگیری مهارت‌های مدیریت هیجان

تجربه‌های زندگی می‌توانند فرصت یادگیری مهارت‌های تازه را فراهم کنند. فرد ممکن است به‌تدریج متوجه شود چه موقعیت‌هایی احساسات شدید را فعال می‌کنند و چگونه می‌تواند بدون رفتار آسیب‌زا با آن‌ها روبه‌رو شود.

روان‌درمانی نیز این فرایند را هدفمندتر می‌کند. برای مثال، فرد در طول درمان یاد می‌گیرد پیش از واکنش، احساس خود را نام‌گذاری کند، محرک را بشناسد و پاسخ مناسب‌تری انتخاب کند.

۳. تغییر شرایط زندگی و روابط

گاهی کاهش نشانه‌ها به تغییر محیط زندگی مربوط است. فرد ممکن است از یک رابطه آسیب‌زا خارج شود، حمایت اجتماعی بیشتری پیدا کند یا در محیطی قرار بگیرد که تنش کمتری ایجاد می‌کند.

در مقابل، تنهایی، سوگ، بیماری، مشکلات مالی یا تعارض خانوادگی می‌توانند بعضی علائم را دوباره تشدید کنند.

بنابراین، تغییر شرایط زندگی همیشه اثر مثبت ندارد و باید آن را در کنار عوامل دیگر بررسی کرد.

۴. تجربه درمان و دریافت حمایت تخصصی

بسیاری از افراد در طول زندگی خود از روان‌درمانی، خدمات روان‌پزشکی یا حمایت‌های اجتماعی استفاده می‌کنند. این تجربه‌ها می‌توانند به کاهش شدت علائم و بهبود عملکرد روزمره کمک کنند.

بااین‌حال، نمی‌توان تمام تغییرات مرتبط با سن را به درمان نسبت داد. برخی افراد حتی بدون دریافت درمان منظم نیز در طول زمان کاهش علائم را تجربه می‌کنند؛ اما این موضوع به معنای بی‌نیازی از درمان نیست.

۵. تغییر در شیوه بروز علائم

گاهی نشانه‌ها واقعاً از بین نمی‌روند، بلکه شکل بروز آن‌ها تغییر می‌کند.

برای مثال، فردی که در جوانی خشم خود را با واکنش‌های شدید نشان می‌داد، ممکن است در میانسالی بیشتر آن را به شکل کناره‌گیری، رنجش طولانی یا احساس پوچی تجربه کند.

به همین دلیل، کاهش رفتارهای قابل مشاهده را نباید به‌تنهایی معادل بهبود کامل دانست.

آیا کاهش علائم شخصیت مرزی به معنای بهبودی کامل است؟

خیر. کاهش علائم، بهبودی تشخیصی و بازیابی عملکرد اجتماعی سه مفهوم مرتبط اما متفاوت‌اند.

ممکن است فرد دیگر معیارهای تشخیصی BPD را نداشته باشد، اما همچنان در اشتغال، روابط عاطفی، اعتماد به دیگران یا احساس رضایت از زندگی مشکل داشته باشد.

در یک مطالعه آینده‌نگر ۱۰ ساله، پژوهشگران کاهش معناداری در نشانه‌های BPD و برخی مشکلات بالینی مشاهده کردند؛ اما عملکرد اجتماعی و شغلی بسیاری از شرکت‌کنندگان تغییر چشمگیری نداشت.

این یافته یک نکته مهم را روشن می‌کند: بهبود علائم همیشه به معنای بهبود تمام جنبه‌های زندگی نیست.

برای ارزیابی دقیق‌تر روند بهبود، بهتر است چند حوزه را هم‌زمان بررسی کنیم:

• شدت و فراوانی نوسانات هیجانی؛
• میزان رفتارهای تکانشی و آسیب‌رسان؛
• کیفیت روابط خانوادگی و عاطفی؛
• توانایی حفظ شغل یا ادامه تحصیل؛
• احساس هویت و ارزشمندی؛
• میزان استقلال در مدیریت مشکلات روزمره.

آیا ممکن است علائم شخصیت مرزی دوباره تشدید شوند؟

بله. سیر BPD همیشه خطی نیست. برخی افراد دوره‌هایی از بهبود را تجربه می‌کنند و پس از یک فشار روانی شدید، تغییر مهم در زندگی یا تعارض بین‌فردی دوباره با بعضی نشانه‌ها روبه‌رو می‌شوند.

برای مثال، فردی که چند سال در مدیریت هیجان‌های خود پیشرفت کرده است، ممکن است پس از پایان یک رابطه مهم یا تجربه سوگ، دوباره ترس از رهاشدگی یا احساس پوچی شدیدی را تجربه کند.

این اتفاق لزوماً به معنای بازگشت کامل اختلال یا بی‌اثر بودن درمان نیست. متخصص باید بررسی کند که آیا فرد دوباره معیارهای تشخیصی BPD را دارد یا فقط بخشی از علائم او در شرایط خاص افزایش یافته‌اند.

در چنین موقعیتی، مرور مهارت‌های آموخته‌شده و ارزیابی دوباره برنامه درمانی می‌تواند مفید باشد.

نقش روان‌درمانی در تغییر علائم شخصیت مرزی با افزایش سن

افزایش سن ممکن است با کاهش برخی نشانه‌ها همراه باشد، اما نباید به امید بهبود خودبه‌خودی، درمان را به تعویق انداخت.

روان‌درمانی ساختارمند می‌تواند به فرد کمک کند الگوهای هیجانی و رابطه‌ای خود را بهتر بشناسد، واکنش‌های تکانشی را مدیریت کند و عملکرد روزمره را بهبود دهد.

هدف درمان فقط کاهش تعداد علائم نیست. ایجاد روابط سالم‌تر، تقویت احساس هویت، افزایش تحمل هیجان‌های دشوار و کاهش رفتارهای آسیب‌رسان نیز اهمیت دارند.

اگر می‌خواهید درباره مسیرهای تخصصی درمان بیشتر بدانید، مقاله بهترین روش درمان اختلال شخصیت مرزی چیست؟ را مطالعه کنید.

همچنین آشنایی با رفتاردرمانی دیالکتیکی (DBT) می‌تواند به درک بهتر یکی از رویکردهای ساختارمند در درمان BPD کمک کند.

چه زمانی با افزایش سن باید علائم شخصیت مرزی را دوباره ارزیابی کرد؟

اگرچه برخی نشانه‌ها ممکن است در طول زمان کاهش پیدا کنند، هر تغییر مهم در وضعیت روان‌شناختی فرد نیازمند توجه است.

در موارد زیر بهتر است فرد برای ارزیابی تخصصی اقدام کند:

• احساس پوچی یا ناامیدی برای مدت طولانی ادامه دارد.
• روابط عاطفی و خانوادگی همچنان با تعارض‌های شدید همراه‌اند.
• رفتارهای تکانشی دوباره افزایش پیدا کرده‌اند.
• اضطراب یا افسردگی بر عملکرد روزانه اثر گذاشته است.
• فرد از دیگران فاصله گرفته و دچار انزوای اجتماعی شده است.
• افکار خودآسیب‌رسانی یا خودکشی دوباره ظاهر شده‌اند.

نکته مهم: این است که متخصص باید احتمال مشکلات هم‌زمان مانند افسردگی، اضطراب، اختلالات مرتبط با تروما یا تغییرات شناختی و جسمی را نیز بررسی کند. هر نشانه تازه‌ای در سنین بالاتر الزاماً به BPD مربوط نیست.

در صورت وجود افکار خودکشی همراه با قصد یا برنامه، یا خطر فوری آسیب به خود، فرد باید بدون تأخیر از خدمات اورژانسی محل زندگی خود کمک بگیرد.

سخن پایانی

علائم اختلال شخصیت مرزی با افزایش سن ممکن است تغییر کنند، اما این تغییر همیشه به معنای بهبود کامل نیست. پژوهش‌ها نشان می‌دهند که رفتارهای تکانشی و برخی نشانه‌های آشکار در بسیاری از افراد کاهش می‌یابند؛ درحالی‌که احساس پوچی، خشم، ترس از رهاشدگی و دشواری در روابط ممکن است برای مدت بیشتری باقی بمانند.

از طرف دیگر، بهبود علائم تشخیصی همیشه با بازگشت کامل عملکرد اجتماعی و عاطفی همراه نیست. فرد ممکن است در مدیریت رفتارهای خود پیشرفت کند، اما همچنان برای ایجاد روابط امن یا رسیدن به احساس رضایت از زندگی به حمایت تخصصی نیاز داشته باشد.

بنابراین، بهتر است به‌جای انتظار برای اینکه زمان همه مشکلات را برطرف کند، تغییرات فرد را در چند حوزه بررسی کنیم و در صورت نیاز از روان‌درمانی کمک بگیریم. بهبود در BPD فقط به معنای کمترشدن علائم نیست؛ توانایی ساختن زندگی باثبات‌تر، روابط سالم‌تر و رابطه‌ای امن‌تر با خود نیز بخشی از مسیر بهبود است.

منابع

1. Videler, A. C., Hutsebaut, J., Schulkens, J. E. M., Sobczak, S., & van Alphen, S. P. J. (2019). A life span perspective on borderline personality disorder. Current Psychiatry Reports, 21, 51. https://doi.org/10.1007/s11920-019-1040-1
2. Zanarini, M. C., Frankenburg, F. R., Reich, D. B., & Fitzmaurice, G. (2012). Attainment and stability of sustained symptomatic remission and recovery among patients with borderline personality disorder and axis II comparison subjects: A 16-year prospective follow-up study. American Journal of Psychiatry, 169(5), 476–483. https://doi.org/10.1176/appi.ajp.2011.11101550
3. Temes, C. M., & Zanarini, M. C. (2018). The longitudinal course of borderline personality disorder. Psychiatric Clinics of North America, 41(4), 685–694. https://doi.org/10.1016/j.psc.2018.07.002
4. Alvarez-Tomás, I., Soler, J., Bados, A., Martín-Blanco, A., Elices, M., Carmona, C., Bauzà, J., & Pascual, J. C. (2017). Long-term course of borderline personality disorder: A prospective 10-year follow-up study. Journal of Personality Disorders, 31(5), 590–605. https://doi.org/10.1521/pedi_2016_30_269
5. Soloff, P. H., & Chiappetta, L. (2020). Time, age, and predictors of psychosocial outcome in borderline personality disorder. Journal of Personality Disorders, 34(2), 145–160. https://doi.org/10.1521/pedi_2018_32_386
6. D’Agostino, A., Pepi, R., & Starcevic, V. (2022). Borderline personality disorder and ageing: Myths and realities. Current Opinion in Psychiatry, 35(1), 68–72. https://doi.org/10.1097/YCO.0000000000000764
7. Paris, J. (2015). The lifetime course of borderline personality disorder. The Canadian Journal of Psychiatry, 60(7), 303–308. https://doi.org/10.1177/070674371506000702
8. Ng, F. Y. Y., Townsend, M. L., Miller, C. E., Jewell, M., & Grenyer, B. F. S. (2019). The lived experience of recovery in borderline personality disorder: A qualitative study. Borderline Personality Disorder and Emotion Dysregulation, 6, 10. https://doi.org/10.1186/s40479-019-0107-2